Erol Karabulut/Ekonomist
Dünyanın en çok turist alan ve en çok gelir elde eden destinasyonları 1990’lı yıllardan sonra pek değişmedi. Büyük krizleri dışarda bırakırsak, Türkiye hızla yükselen eğilimi ile dikkat çekiyor. Ancak bu süreçte, güya ekonmik ya da ucuz olarak lanse edilen destinasyonlar da öne çıktı: Kılıfı ise fiyat/kalite oranı oldu. Gelin meseleye Türkiye açısından bakalım.
1990 yılından önce, en çok turist alan ilk 20 içine dahi giremeyen Türkiye, tur operatörlerinin de büyük desteği ile büyük yatırım hamlasi ile bugün ilk 5 içindedir. Hatta bakanlara göre ilk 3 içinde.
Ancak, yılda 60 milyon ziyaretçiye varan Türkiye’de turizmcilerin geneli, hala para kazamıyoruz diye yakınyor.
Fransa, İspanya, İtalya gibi liderlerde bu türden yakınmalar da yok değil ama iyi gelir kazanmanın formülüme uyum gösteren destinasyonların turizmcileri daha az ağlıyor.
Madem para kazanılmıyor, niye hala devasa yatırımlar yapılıyor?
Türkiye bu hatayı niye yaptı?
Turizm Databank’ın, TÜİK ve KTB verilerinden derlediği bilgiye göre, 1970 önecisi yalnız tatil (3S) yapmaya gelenlerin oranı % 30 dolayında idi. Bu oran, 1980’lerde % 40 dolayına, 2000’lerde % 50 dolayına ve son yılarda % 70 dolayına çıktı.
Aynı 100 yıllık dönemde, kültürel amaçla gelenlerin oranı da % 40’lardan % 5’lere düştü.
Yine ortalama yatak sayısı, tesis başına 650’yi geçen 5 yıldızlı yatak sayısının da toplam içindeki payı % 3’lerden % 50’lere ilerledi.
Türkiye’ye gelişlerinde paket turu tercih edenlerin oranı da % 10’lardan % 50’lere çıktı. Paket turu yönetenler de birçok yatak yatırımının finansörü tur operatörleri.
Başka hatamız da günübirlikçi (GB) turist sayısının oranı. Bir dönem % 40’ları bulan bu kitle, artık neredeyse tümüyle turist sayılıp % 2’lere inmiştir.
İşte, Türkiye bu hatayı niye yaptı? diyeceğimiz 100 yılın özeti.
Uzatmaya gerek yok: Aşağıdaki tablo, Tuzağa Düşen Turizm Lideri Kim? Sorusuna verilebilen tek örnektir.
En çok yığın, en ucuz demektir.
Maalesef Türkiye, TARIM gibi TURİZM’de de “örümceka ağı” gibi ucuzluğa mahkum olmuştur ve 20 yıldan öcne çıkması olası değildir.
Gelir revizyonları da bunu değiştirmez. İspanya gibi hileye başvarmazsak!
İspanya turizmin lideri değil hilecisidir. Farkımız; biz ölçmeye çalışıturz.
100 yılın yığın göstergeleri, %
| GB oran | Paket oran | Tatil oran | Kültür oran | 5* yatak oran | |
| 1970 öncesi | 45 | 10 | 30 | 40 | 3,0 |
| 1971-80 | 38 | 18 | 35 | 20 | 4,0 |
| 1981-90 | 20 | 25 | 45 | 13 | 6,0 |
| 1991-2000 | 8 | 43 | 55 | 11 | 18 |
| 2001-2010 | 5 | 48 | 50 | 7 | 27 |
| 2011-2020 | 3,5 | 43 | 60 | 6 | 42 |
| 2021-2023 | 2 | 42 | 70 | 5 | 47 |
Kaynak: TÜİK, KTB, Turizmdatabank
Kartalyada’daki yangında hayatını kaybeden insanlarımız da bu sistemin birer kurbanıdır. Rahmet olsun…