Turizm çarpanı (Tourism Multiplier), turizm harcamalarının ekonomi içinde yarattığı toplam ekonomik etkinin, başlangıçtaki turizm harcamasına oranıdır.
Başka bir ifadeyle Turiste harcanan 1 TL, ülke ekonomisinde toplam kaç TL ekonomik faaliyet yaratıyor?
Turist bir otelde konakladığında 1.000 TL harcadığını düşünelim. Bu para yalnızca otelin geliri olarak kalmaz:
- Doğrudan etki: Otelin 1.000 TL geliri oluşur.
- Dolaylı etki: Otel; gıda, enerji, tekstil, ulaşım ve temizlik hizmetleri satın alır.
- Uyarılmış etki: Otel çalışanları ve tedarikçilerin çalışanları kazançlarını başka mal ve hizmetlere harcar.
Böylece ilk 1.000 TL, ekonomide birden fazla ekonomik işlem yaratır.
| Gösterge | Tutar |
| İlk turist harcaması | 1.000 TL |
| Toplam ekonomik etki | 2.500 TL |
| Turizm çarpanı | 2,5 |
Yani turizmde harcanan her 1 TL, ekonomide toplam 2,5 TL ekonomik faaliyet yaratmıştır.
Turizm çarpanının üç boyutu
| Çarpan | Ölçtüğü etki |
| Üretim çarpanı | Toplam üretim artışı |
| Gelir çarpanı | Hanehalkı gelirindeki artış |
| İstihdam çarpanı | Yaratılan doğrudan ve dolaylı istihdam |
Türkiye turizmi açısından neden önemli?
Turizmin başarısını yalnızca turist sayısı veya turizm geliriyle ölçmek eksiktir.
Asıl sorulması gereken şudur:
- Turizm geliri ülke içinde ne kadar kalıyor?
- Yerli tedarikçilere ne kadar yayılıyor?
- Tarım, sanayi, ulaştırma ve ticareti ne kadar besliyor?
- Kaç kişiye doğrudan ve dolaylı iş yaratıyor?
Önemli bir ayrıntı: Üretim çarpanı ile gelir çarpanı birbirine karıştırılmamalıdır. Ayrıca aynı ekonomik işlemi iki kez saymamak gerekir.